utorak, 05. jula 2022. | 18:40
Najnovije vesti

Brana i HE „Gazivode” pripadaju srpskom narodu

Brana počela da se gradi početkom jula 1972. a akumilacija počela da se puni decembra 1977. godine. Srpska domaćinstva još nisu ostvarila pravičnu nadoknadu za oduzetu zemlju.

 

Kada su u subotu rano ujutru, 4. avgusta, oklopna vozila američkog Kfora prošla kroz Zubin Potok nastalo je uznemirenje građana ne samo Zubinog Potoka već i svih Srba na severu Kosova. Obaveštajni podaci su najavljivali da će Albanci zauzeti Hidrocentralu ”Gazivode” i trafo ”Valač” u Žitkovcu kod Zvečana. No, Kfor je iz predostrožnosti došao ispred hidrocentrale i brane, kao i ispred velike trafostanice u Valaču kod Zvečana.

Jedinice američkog kontingenta KFOR-a Multinacionalne borbene grupe Istok, iz vojne baze Bondstil, oko četiri sata ujutru, su raspoređene u blizini brane ”Gazivode” i hidroelektrane pored samog magistralnog puta u istoimenom selu u oštini Zubin Potok.

Osujećene namere Prištine

Tokom celog dana više od od deset pripadnika Kfora, u četiri oklopna vojna vozila, su se konstantno smenjivala. Helikopter vojnih snaga Kfor je tokom dana u više navrata nadletao područje brane, jezera i severa KiM dok su radnici u HE ”Gazivode” neometano radili. Kfor se apsolutno nije mešao u rad ovog malog kolektiva. Sve vreme saobraćaj se normalno odvijao ovim delom Jadranske magistrale Ribariće – Zubin Potok – Kosovska Mitrovica. KFOR-a je demantovao još u toku dana brojne medije da su jedinice vojne misije na KiM blokirale hidrocentralu i branu ”Gazivode”. U odgovoru za ”Jedinstvo” Kancelarija za medije Kfora je kazala da ”KFOR nije preuzeo kontrolu nad branom ili hidroelektranom. Pristup je slobodan. Obavljamo svoje obaveze u skladu sa Rezolucijom 1244 i ističemo da je KFOR ovde da zaštiti sve građane i da ostvari mir na celom Kosovu”. Dok su boravili pored brane i HE ”Gazivode” kao i u Valaču nije bilo nikakvih incidenata a Kfor je samo nekoliko civilnih vozila zaustavio i legitimisao. Uveče oko 22 sata Kfor se povukao ispred objekata u Gazivodima, kao i ispred trafoa u Valaču. Namere Prištine su osujećene, jer je ona želela pre formiranja Zajednice srpskih opština da zauzme ove objekte, iako je jasno Briselskim sporazumom napisano da će ZSO formirati kompanije koje će upravljati resursima jezera Gazivode i trafoom u Valaču.

Na srpskoj teritoriji

Na drugoj strani, apsolutno nema nijednog argumenta da jezero i HE ”Gazivode”, u Ibarskom Kolašinu, padne pod kapom Prištine. Pre svega, brana pripada opštini Zubin Potok, Srbija je vraćala kredit Međunarodnoj banci iz Vašingtona a Srbi, čija su imanja uzeta u bescenje, su bukvalkno proterani sa područja akumulacije i još niko od njih nije ostvario do danas pravičnu novčanu nadoknadu. Prošlo je više od četiri decenije od početka gradnje najveće nasipne brane u Evropi, ”Gazivode”, na reci gornjeg toka reke Ibar u Ibarskom Kolašinu na severozapadu Kosova i Metohije. Brana je građena kreditom Međunarodne banke iz Vašingtona od 45 miliona američkih dolara sa rokom vraćanja od 24 godine, odnosno do 2000. godine. Tadašnja Federacija je preuzela obavezu vraćanja kredita. Prevašodni cilj izgradnje ovog kapitalnog objekta je bio navodno navodnjavanje više od 77.000 hektara plodnih kosovskih polja, zatim korišćenje tehničke vode za potrebe kosovskih termoelektrana u Obiliću kao i proizvodnja električne energije na HE ”Gazivode”, instalisane snage 36 MW. Pored tadašnje velike nasipne brane na Ibru građena je istovremeno i mala brana Pridvorice, kilometar ispod, za potrebe navodnjavanja kosovskih polja i za potrebe TE u Obiliću. No, kako mnogi tvrde, pozadina izgradnje brane ”Gazivode”, u čisto srpskoj sredini, je bila da se planski iseli srpsko stanovništvo pored Ibra od Gazivoda do Ribarića i da se srpska sela na Mokroj Gori odseku od sveta. Taj plan u praksi je skoro u potpunosti postignut. Kada se ovome doda da je stanovništvu, kome je oduzeta imovina za potrebe akumulacije, isplaćivana nepravična novčana nadoknada za oduzetu imovinu, jedan ar zemlje pored Ibra imao je vrednost tadašnje kutije cigareta ”Drava” i da nijednom domaćinstvu nije obezbeđen adekvatni smeštaj nakon potapanja kuća slika o planskom proterivanju Srba iz vekovnog srpskog kraja postaje jasna.

Nepravična novčana nadoknada

Eksproprijacija, bolje reći otimanje najplodnije srpske zemlje pored Ibra, na mestu akumulacije, obavljena je na 1.050 hektara. Da bi se sagradilo veštačko jezero Gazivode početkom 70-ih potopljeno je 12 isključivo srpskih sela u kotlini Ibarskog Kolašina. Dogodilo se to u novembru i decembru 1977. godine. Pod vodom su ostali grobovi, crkve, ostaci letnjikovca kralja Uroša Prvog i dvorovi kraljice Svete Jelene Anžujske, koja je upravo u Brnjaku utemeljila prvu žensku školu u Evropi. Potopljeno je preko hiljadu hektara oranica, livada i šuma… Stanovništvo se pod prinudom iseljavalo, po ciči zimi, decembra 1977. godine, kada je akumulacija počela da se puni a domaćinstva su bila bez ikakvog unapred obezbeđenog smeštaja. Od mraza i tuge gorštacima je duša pucala. Zabeležen je i slučaj smrzavanja u kamionu zemljoradnika Radoja Galjka iz Rezala nakon napuštanja kuće. Skupština opštine Zubin Potok više puta je zvanično tražila od najviših republičkih organa u Beogradu da se istorijska nepravda prema, silom prilika, proteranom srpskom narodu sa područja jezera Gazivode, obavi ponovna pravična novčana nadoknada, ali sve je ostalo na tome. Nije mogao da se ostvari ni zahtev Zubinog Potoka da se sedište ”Ibra-Lepenca” iz Prištine premesti u Zubin Potok i da siromašna opština ubira sredstva od svog prirodnog bogatstva. I danas opština Zubin Potok od svog najvećeg bogatstva skoro da nema nikakve koristi osim tridesetak zaposlenih u HE „Gazivode”. Od planiranih 77.000 hektara navodnjavanja kosovskih polja nije ostvareno ni dva odsto, pa tako nije ostvaren ni glomazni projekat o navodnjavanju kosovskih polja, nazvan “Ibar – Lepenać”.

Z. Vlašković
Podeli na: